Tek Yüzük

Saruman’ın yüzükler üzerine yaptığı çalışmalar bize onların görünüşleri hakkında önemli bilgiler verir. Gandalf Elrond’un divanında Sarumanın sözlerini hatırlatarak Tek Yüzüğün geçmişini şöyle anlatır:

“ ‘Dokuzlar, Yediler ve Üçlerin’ demişti, ‘hepsinin kendine has taşları vardır.Fakat tek yüzük öyle değildir.Sanki daha önemsiz yüzüklerden biriymiş gibi, yuvarlak ve süssüzdür; fakat yapımcısı yüzüğün üzerine öyle işaretler koyuştur ki, ustalar belki hala bunları görüp okuyabilir.’”

Bu harfler Yüzük ısıtıldığı zaman görülebilir, aynen Gandalfın Frodo’nun ocağı önünde şüphelerini doğrulamak için yaptığı deneyde Yüzük üzerinde Karanlık dilde yazılmış Elf rünlerinin belirdiği gibi.Ayrıca Üç elf yüzüğünün yapımında kullanılan taşları da bilmekteyiz:Narya bir yakutla süslenmiştiNenya bir serttaşıyla süslenmişti

Vilya bir safirle süslenmişti.Gri Limanlarda geçen tariften Nenya nın mithril den yapılmış olduğunu biliyoruz:

“Onun parmağında da Nenya, mithril’den yapılan yüzük vardı ve bu yüzükte bir buz gibi parlayan tek bir taş bulunuyordu.”

Diğer Elf yüzüklerinin neden yapılmış olduğu bilinmiyor.Belki de , herbiri Celebrimbor’un kendi tasarımı olduğu ve tabiatıyla diğer yüzüklerden farklı olduğu için hepsi mithril’den yapılmış olabilir. Fakat yukarıdaki tanımlamada öyle görünüyor ki Tolkien “mithril’den yapılmış yüzük” diyerek nenya’yı diğer yüzüklerden farklı kılıyor ve diğer yüzüklerin altın benzeri farklı bir materyalden yapılmış olduğunu ima ediyor.Yedi Cüce yüzüklerinin , aşağıda söylenenden, altından yapılmış olduğunu biliyoruz

“Denir ki, eskinin Cüce Kralları’nın Yedi Yığını’nın her birinin oluşumunda bir altın yüzük vardır…”

Yine de onların üzerinde hangi tür taşların kullanılmış olduğun bilemiyoruz.Dokuzlar içinse onların hangi maddeden yapılmış olduğunu ve ne tür taşlar kullanıldığını belirten hiç bir tanımlama yok. Yine de onların da altından yapılmış olduğunu varsayabiliriz.

Yüzüklerin İsimleri varmıydı?

Sadece üç Elf yüzüğünün kendilerine ait özel isimleri olduğunu biliyoruz: NARYA(Ateş); ayrıca ateş yüzüğü ve kızıl yüzük olarak da bilinir. NENYA(Su); Serttaşı yüzüğü ve Beyaz yüzük olarak da bilinir, Tamamlanmamış Hikayeler de üçlerin ana yüzüğü olarak anılır. VILYA (Hava); Safir yüzük ve Hava yüzüğü olarak da bilinir, ayrıca Kralın Dönüşünde üçlerin en kudretlisi diye anılır.Sauron’un Yüzüğünün özel bir ismi yok fakat pekçok şekilde tabir edilir: tek yüzük, hükmeden yüzük, Sauron’un yüzüğü, ya da Büyük Güç Yüzüğü , Âli Yüzük.

Cücelerin ve Nazgul’un yüzükleri topluca Yediler ve Dokuzlar diye anılır, ve eğer her birinin özel bir ismi varsa da bilinmemektedir.

Nazgul kendi yüzüklerini takıyor muydu?

Bu oldukça tartışmalı bir konudur. Bazılarına göre Nazgul yüzüklerini kullanıyordu ve yüzükleri yoluyla köleleştirilip Sauron tarafından kontrol ediliyorlardı. Bu taraf aynı zamanda Nazgul’un Yüzüktayfı olarak güçlerini kendi yüzüklerini takarak elde ettiklerine inanıyor. Bu görüş için tek açık kanıt Elrond’un Divanında Gandalf’in sölediğidir “dokuzlar Nazgul’un elinde”. Bu duruma ters düşen şeyler var; 1) neden Sauron’un Yüzüğü ,Gil-galad ve Elendil tarafından alt edildiğinde yerde duruyorken Nazgul-Kral ,Eowyn ve Merry tarafından yok edildiğinde yerde bir yüzük yoktu ve 2)neden Frodo Yüzük Taşıyıcısı olarak Weathertop’da Bruinen Nehrinde Yüzüktayflarının kılıçlarını, soluk yüzlerini , gözlerini ve taçlarını görürken yüzüklerini göremedi? Bunu onun Lothloriende iken Sam göremediği halde Galadriel’in yüzüğünü , Nenya’yı, onun parmağında gördüğü gerçeği ile karşılaştırın.Çoğu ipucu Sauron’un yüzükleri tuttuğu fikrine işaret ediyor. Gandalf yüzüklerin tarihini Bag End de Frodo’ya anlatıyor ve ona şöyle diyor:“Şimdi durum şöyle: Dokuzlar’ı geri aldı; Yediler’inde kimini aldı kimi yok oldu; Üçler hala gizli.”Bu ifade açıkça yüzüklerin kendisi ile ilgili ,onların iradeleriyle değil çünkü burada Yedilerin tanımı yapılıyor. Yedilerden geriye kalanları kullanan tayflardan yada uşaklardan haberimiz yok. Bu yüzden Dokuzları ve Yedileri geri almaktan kastedilen tam olarak şudur – Sauron Dokuzların ve Yedilerden geri kalanların maddi varlıklarına (yani onların kendilerine) sahipti.Galadriel de ayrıca bunu Lothloriende Frodoya şunu söyleyerek onaylıyor:“Yedileri ve Dokuzları elinde tutan onun gözünü gördünüz.”Tamamlanmamış Hikayeler’deki Yüzük Arayışı’ından elimizde şunlar var:“Sonunda o (Sauron) bu konuda ona ,kendi iradeleri olmayan ama onun iradesiyle, Sauron’un elinde tuttuğu yüzüğe tamamen bağlı olan irade ile ona bağlı olan en güçlü hizmetkarlarından , Yüzüktayfların’dan başka hiç kimsenin hizmet edemeyeceğine karar verdi.”“Onlar onun en güçlü hizmetkarlarıydı ve böyle bir göreve en uygun olanlardı çünkü onlar şimdi onun (Sauron’un) elinde tuttuğu dokuz yüzüğe tamamen esir olmuşlardı.”Bu konuda en açıklayıcı ifade onun Frodo’nun Cehennnem Yarıklarındaki durumunu tanımlayan bir mektubunda galir ve Tek Yüzüğün doğası ile ilgili olarak son derece bilgilendiricidir:

“Sauron ilk önce Yüzüktayflarını gönderdi. Doğal olarak tam anlamıyla bilgilendirilmişlerdi ve hiçbir şekilde Tek Yüzüğe sahip olma aldanışına düşmezlerdi…Fakat bu durum şimdi Fırtınatepesi’nde , Frodo tamamen korkudan dolayı yüzüğün görünmezlik sağlama gücünü kullanmaktan başka bir şey düşünmediği durumdan farklıdır. O zamandan beri büyüdü. Eğer yüzüğü bir hükmetme ve egemenlik aracı olarak kullansaydı onun gücüne karşı koyabilirler miydi?Tamamen değil. Ona vahşice saldırabileceklerini sanmıyorum, ne de onu esir alabilirlerdi; onun – onların (elinde tuttuğu)Dokuz Yüzüğü yolu ile asıl iradelerine sahip olan Sauron tarafından verilen görevlerle çakışmayan – diğer emirlerine itaat eder yada itaat eder görünürlerdi…”

Yukarıdaki ipuçlarının genelinden ortaya o çıkıyor ki Sauron ilk önce Dokuzlara sahip oldu ve sonra Dokuzları onları egemenlik ve güç için kullanan Ölümlü insanlara verdi. Sonunda onlar soldular ve Tayflar oldular – ki bu noktada Sauron onları saklamak ve böylece en çok korkulan hizmetkarlarına hükmetmek için yüzüklerini geri aldı.

Hükmeden Yüzük yokedilince ne oldu?

Genel kanı o ki , Tek Yüzüğün yokedilmesiyle tüm diğer güç yüzükleride (üç elf Yüzüğü de dahil) güçlerini yitirdiler ve yapımlarındaki asıl amaç olan zamanın yıpratıcılığını engellemede etkisiz hale geldiler. Bunun arkasındaki mantık şudur: Tek yüzük TÜM diğer güç yüzüklerini biraraya getirecek ve onlara hükmedecek güçle meydana getirilmiş olduğu için Tek’in gücü yokolduğunda diğerlerininki de yokolmuştur. Üç yüzüğü taşıyanlar; Gandalf, Elrond ve Galadriel, denizin üzerinden batıya gittiler ve yüzükleri de yanlarında götürdüler. Bunun açıklaması birkaç yerde şöyle bulunur:

“Ama Elfler arasında konuşulan kötü şeylerin oluşacağına dair bir çok kehanet vardı, şöyle ki eğer Sauron dönerse, kaybolmuş Hükmeden Yüzüğü bulabilirdi, ya da en iyisi onun düşmanları yüzüğü keşfedip yoketmeliydi; bu olmazsa Üç’ün güçleri başarısız olur ve onlar tarafından korunan herşey güçsüzleşirdi, böylece Elfler alacakaranlığa düştü ve İnsanların Egemenliği başladı”

“Ama bütün bu şeyler yapıldığında, Isildur’un varisi, insanoğlunun hükümdarlığını eline geçirdiğinde, Batı’nın egemenliği ona geçtiğinde, Üç Yüzüğün kudreti de sona ermiş, dünya İlkdoğanlar için yaşlanmış ve grileşmişti.”

“’O zaman, nasihat ettiğiniz gibi Hükmeden Yüzük yok edilirse ne olur’ diye sordu Gloin. ‘Tam olarak bilmiyoruz diye cevap verdi Elrond üzüntüyle. “Bir kısmımız Sauron’un hiç ellememiş olduğu Üç Yüzüklerin o zaman serbest kalacağını ve onları kullananların Sauron’un dünyaya verdiği zararları iyileştirebileceğini umuyor. Lakin belki Tek Yüzük gittiğinde Üçler de yitecekler ve birçok güzel şey solup unutulacak. Benim inancım bu’”

Bunun en hüzünlü kanıtı lady Galadriel Frodo’ya mecaranın sonunda Elfleri bekleyen kaderi açıklarken görülür:

“Şimdi sizin gelişinizin bizim için nasıl da kıyametin ayak sesleri olduğunu anlıyorsunuz değil mi?Çünkü eğer siz başaramazsanız, biz bütün çıplaklığıyla düşmanın önünde kalacağız.Yok başarırsanız, o zaman bizim gücümüz azalacak, Lothlorien solacak ve Zamanın gelgitleri onu süpürüp gidecek”

Üç yüzüğün temel gücü zamanın yıpratıcı etkisini yavaşlatmak olduğuna göre , Galadriel’in sözleri açıkça Tek yüzüğün yok olmasıyla beraber diğerlerinin de gücünün kaybolacağı anlamına geliyor.

Sauron Numenor’da Tek Yüzüğü kullanmışmıydı?

Evet, Sauron gönüllü olarak Numenor’a sürgüne gittiğinde Tek Yüzük’ü de yanında götürmüştü. Kötülüğünü Numenorda cezasını çeker görünümü altında gerçekleştirmekten çok hoşlanmıştı; ve yüzüğü Ar-Pharazon’un düşüncelerine hükmetmek ve Numenor insanlarının Morgoth’a tapınmalarını sağlamak için kullandı.Valinorun onun olduğuna dair telkinleri ve Ar-Pharazon’un kulağına fısıldadıkları Numenorluların isyan etmesine sebep oldu. Fakat Sauron’un kendisi bile bu günahın cezasının büyüklüğü karşısında şaşırmış ve dehşete kapılmıştı: Valar yaratıcıyı çağırdı, Iluvatar’ı , ve o denizleri açtı ve Numenor’u yuttu:

“…Edain’den sonsuza dek kurtulduğunu artık dünyada neler yapabileceğini düşünerek üçüncü kez güldü, neşesinin tam ortasındayken koltuğu ve tapınağı dipsiz derinliğe gömüldü. Ama Sauron , içinde büyük bir kötülüğü geliştirdiği ve bir daha asla insanoğlunun gözüne hoş görünmeyeceği bu biçime bürünmüş olsa da ölümlü bir beden değildi; ruhu derinliklerden yükseldi, bir gölge, kara bir rüzgar olarak denizin üzerinden geçerek, Orta Dünya’ya , Mordor’a , evine döndü.”

Bazılarını kafası Sauron’un yenilip bir ruha dönüştükten sonra yüzüğü kendisiyle beraber nasıl Mordor’a geri götürebildiği sorusuna takılıyor. Tolkien’in bir mektubu bu konuya değinir:

“’Karanlık bir rüzgara taşınmış bir garez ruhuna’ dönüşmesine rağmen, şimdi egemenlik gücünün büyük bölümünün bağımlı olduğu yüzüğü taşıyan bu ruhdan birisinin çekineceğini sanmıyorum.”

Tolkien’in bu konudaki görüşüne katılmak gerekir, çünkü vücutsuz bir ruh olarak , Mordor’a Tek Yüzük ile beraber Sauron’un geri dönüşünü açıklayacak akla yatkın başka bir yol yoktur.

Tek Yüzük neden Bombadil’i kontrol altına alamadı?

Tom Bombadil Orta-Dünya’da bir bilmecedir; onun ne olduğunu bilmiyoruz ve onun nereden geldiği asla ortaya çıkmadı. Tolkien mektuplarından birinde Tom Bombadil’i Yüzüklerin Efendisi’ni yazmayı planlamadan çok önce yarattığını ve onu Hobbitlerin Rivendel’e giderken bir macera yaşamalarını istediği için öyküye dahil ettiğini söyler. Tolkien Tom’u gücün ve egemenliğin doğasını ortaya koymak için kullandı. Tom temel arzusu SADECE “anlamak” olan bir varlığı temsil etmektedir. Bu “anlama”yı herhangi bir amaç uğruna kullanmakla ilgilenmez. Bu tür bir güç ve egemenlik onun için tamamen gereksizdir ve onun için ne bir anlamı vardır ne de üzerinde bir etkisi vardır:“O farklı bir şekilde kudretlidir: onun hiç korkusu yoktur ve güç yada egemenlik için de hiç arzusu yoktur. O bu gibi şeylerden ancak onun küçük dünyasında onu etkilediği derece anlar. O başka şeylerin bilgisini, onların tarihini ve doğasını, arzulayan bir ruhu simgeler…ve bu bilgiyi herhangi bir şeyde kullanmakla tamamen alakasız bir ruhu…”

Ve Elrond’un Divanı’nda:“

“ ‘Gene de haber yollayıp yardımını isteyemez miyiz?’ diye sordu Erestor. ‘anlaşılan Yüzüğe bile hükmü geçiyor.’ ‘Hayır, tam öyle denemez,’ dedi Gandalf. ‘Yüzüğün onun üzerinde hükmü yok demek daha doğru olur.O kendi kendisinin efendisidir. Fakat Yüzüğü ne değiştirebilir , ne de diğerleri üzerindeki gücünü kırabilir…’”

Bilgilendirici bir paylaşım emeğinize sağlık. Doğrusu tek yüzük yok olduktan sonra neler olacağını merak etmiştim. Elfler açısından biraz kötü olmuş ama Galadriel'in Frodo'ya dediği gibi yok edilmeseydi elflerin yok olması kaçınılmazdı...

Aslında bakarsan tekyüzüğün yok edilmesinden sonra 4. çağın başlaması ve sonra ki yaşanan olaylar anlatılır. Bu olaylar J.R.R Tolkien tarafından detaylı olarak verilmese de kronoloji olarak şu şekilde verebilirim..

Dördüncü Çağ

1 Shire hesabıyla Dördüncü Çağ başladı.

2 Sam'in oğlu Frodo Gardner doğar. Adelard Took ölür. Dwalin ölür.

4 Sam'in kızı Rose Gamgee'nin doğumu.

6 Kral Elessar insanların Shire'a girmesini yasaklayan bir kanun çıkarır ve Shire'ı Kuzey asasının koruması altında bir Özgür Ülke ilan eder. Will Nebzeayak belediye başkanlığını bırakır. Sam Gamgee Belediye Başkanı seçilir. Ponto Baggins Baggins ailesinin başı olur. Sam'in oğlu Merry Gamgee'nin doğumu. Peregrin Took, Elmas ile evlenir.

7 Gaffer Gamgee ölür.

8 Sam'in oğlu Pippin Gamgee'nin doğumu.

9 Pippin'in oğlu Faramir Took dünyaya gelir. Merimac Brandybuck ölür

10 Sam'in kızı Altınbukle doğar. Odovacar Bolger ölür.

11 Saradoc Brandybuck ölür. Merry Brandybuck Erdiyar'ın Lordu olur. Sam'in oğlu Hamfast Gamgee doğar.

12 Sam'in kızı Daisy Gamgee doğar.

13 Paladin Took II ölür. Pippin Took Reis olur. Sam Gamgee tekrar Belediye Başkanı olur. Kral Elessar Peregrin'i ve Merry'yi danışman yapar.

14 Sam'in kızı Primrose Gamgee doğar. Olo Proudfoot ölür

15 Kral Elessar kuzeye gider ve bir süre Evendim Gölü kıyısında kalır. Brendibadesi köprüsüne gelerek dostlarıyla buluşur. Dunedain Yıldızı'nı Efendi Samwise'a verir ve Elanor Kraliçe Arwen'in şeref nedimesi olur. Sam'in oğlu Bilbo Gamgee’nin doğumu. Gloin’in ölümü.

17 Sam'in kızı Ruby Gamgee doğar.

19 Sam'in oğlu Robin Gamgee doğar. Çiftçi Pamuk ölür.

20 Efendi Samwise üçüncü kez Belediye Başkanı seçilir.

21 (1442) Efendi Samwise, karısı ve Elanor Gondor'a giderek bir yıl orada kalırlar. Yokluğunda Samwise'a Efendi Tolman Pamuk vekâlet eder. Sam'in oğlu Tom Gamgee'nin doğumu.

22 Filibert Bolger ölür

27 Efendi Samwise dördüncü kez Belediye Başkanı seçilir.

30 Elanor, Irak Yaylalar'da, Greenholm'lü Fastred ile evlenir.

31 Irak Yaylalar'dan Kule Tepeleri'ne (Emyn Beraid) kadar olan kısım Kral tarafından Shire'a hediye edilir. Birçok hobbit bu bölgeye yerleşir.

33 Elanor ile Fastred'in oğlu Elfstan Fairbairn doğar. Prens Imrahil ölür. Elphir Dol Amroth Prensi olur.

34 Efendi Samwise beşinci kez Belediye Başkanı seçilir. Onun ricasıyla, Reis, Fastred'i Batısınıra Vekilharcı yapar. Fastred ve Elanor, Kule Tepeleri'ndeki Altınkuleler'e yerleşirler. Çocukları ve torunları Kulelerin Fairbairn'leri olarak nesiller boyu burada yaşarlar.

41 Efendi Samwise altıncı kez Belediye Başkanı seçilir. Frodo Gardner'ın oğlu Holfast Gardner'ın doğumu.

42 Faramir Took, Samwise'ın kızı Altınbukle ile evlenir.

43 Bu tarihlerde Eldarion dünyaya gelmiş olabilir.(Bazı kaynaklara göre 20. yılında)

48 Efendi Samwise yedinci ve son kez Belediye Başkanı seçilir. Görev süresi 1476'da(Shire yılları hesabı), 96 yaşındayken sona erer.

55 Sam'ın başkanlıkta son senesi.

61 Yılortası gününde, Efendi Samwise'ın karısı Gül Hanım ölür. Eylül 22: Efendi Samwise Çıkın Çıkmazı'ndan ayrılarak Kule Dağları'na gider. Onu son kez gören Elanor olur. Elanor'a Kırmızı Kitap'ı verir ve kitap bundan sonra Fairbairn'lerin gözetiminde kalır. Elanor'un anlattığına göre Samwise Kuleleri geçerek Gri Limanlar'a gider; son Yüzük Taşıyıcısı da böylece denize açılır.

63 Baharda Rohan'dan Erdiyarı'na Kral Eomer'in Efendi Holdwine'ı görmek istediği haberi gelir. Meriadoc o sırada yaşlı (102) fakat hâlâ sağlıklıdır. Dostu Reis ile görüştükten sonra, görevlerini ve mallarını oğullarına devreder, Sarn Sığlığı'na doğru uzaklaşırlar; Shire'da onları bir daha gören olmaz. Efendi Meriadoc'un Edoras'a gittiği ve o sonbahar Kral Eomer ölürken yanında olduğu duyulur. Elfwine Rohan'ın on dokuzuncu kralı olur.

64 Merry ve Pippin Gondor'a gider. Pippin Kırmızı Kitap'ın bir kopyasını Minas Tirith Kütüphanesine bırakır. Sonra Peregrin ve Merry son yıllarını Gondor'da geçirirler; öldüklerinde Gondor'un ulularının yanına, Rath Dinen'e gömülürler.

66 Prens Elphir ölür. Alphros Dol Amroth Prensi olur.

80 Tepe'li Harding doğar.

82 Faramir ölür. Elboron Gondor Vekilharcı ve Ithilien Prensi olur.

91 Dwalin’in ölümü.

94 Prens Alphros ölür.

120 Kral Elessar ölür. Eldarion Yeniden Birleşmiş Krallık Arnor ve Gondor'un kralı olur. Legolas Ithilien'de gri bir gemi yapmış Anduin'den aşağı, Deniz'in ötesine yelken açmış; denir ki, cüce Gimli de yanındaymış. Ve o gemi de gittiğinde Orta Dünya'da Yüzük Kardeşliği'nden kimse kalmamış.

121 Kış: Arwen Cerin Amroth'a gider ve orada ölür.

150 Khazad Dum VII Durin tarafından alınır.

172 Reis'in Kitabı tamamlanır.

220 Kral Eldarion'un hükümdarlığı bu zamana kadar sürmüş olduğu söylene gelir.

Daha detaylı bilgi istersen de :

www.tekyuzuk.com/tolkien-in-eserleri/ard...nya-kronolojisi.html

Bu linkte "Orta Dünya Kronolojisi" hazırlamıştım.. Henüz güncellemedim ama fazlasıyla fikir verecektir sana...

Bunlardan habersiz kaç yıl geçirmişim böyle:D
Sam hak ettiği gibi bir hayat yaşamış. Ayrıca Legolas ve Gimli'nin ayrılmamalarına da sevindim (:
Siteyi daha detaylı incelemek gerekiyormuş . Linkten devamına da mutlaka göz atacağım...
Zaman ayırıp böyle değerli bir bilgiyi paylaştığın için teşekkürler.

Aslında bakarsan düşündüğünden çok daha fazla bilgi sitemizde mevcut undomiel.. Sana vermiş olduğum Kronoloji linkinde "Tarih ve kısa bilgiler" vardı.. Tolkien Eserleri Bölümünden "Arda Tarihi" kısmına bakarsan daha detaylı yazıları da görürsün.. (: Ayrıca Rica ederim..

Not: 4. Çağın sonrası ve "Son savaş" kısmı da var ama o konular çok tartışmalı konular.. Christopher Tolkien tarafından 12 serilik olan kitap da "Son Savaş" ile ilgili bazı notları da mevcut.. Ayrıca J.R.R Tolkien'in hiç incelenmemiş notlarının da olduğunu hatırlatmakta fayda var..

Örnek: Turin'in Tulkas ile birlikte son savaş için Melkor'un karşısına durması.. (Garip ama böyle bir olay da var mesela)

Tabi bunlar çok şaibeli konular.. Daha sonra bunlarla ilgili yazıda yazacağız zaten..

Serinin 12 kitabının sırası şu şekilde ayrıca :

1- Kayıp Öyküler Kitabı 1 (1983)
2- Kayıp Öyküler Kitabı 2 (1984)
3- The Lays of Beleriand (1985)
4- The Shaping of Middle-earth (1986)
5- The Lost Road and Other Writings (1987)
6- The Return of the Shadow (Yüzüklerin Efendisi Tarihi 1) (1988)
7- The Treason of Isengard (Yüzüklerin Efendisi Tarihi 2) (1989)
8- The War of the Ring (Yüzüklerin Efendisi Tarihi 3) (1990)
9- Sauron Defeated (Yüzüklerin Efendisi Tarihi 4 dahil) (1992)
10- Morgoth's Ring (Sonraki Silmarillion 1) (1993)
11- The War of the Jewels (Sonraki Silmarillion 2) (1994)
12- The Peoples of Middle-earth (1996)

Şimdi linklere tek tek baktım , baya kapsamlı anlatılmış gibi görünüyor. Tolkien'in dünyasını anlamak kolay değil tabi ama baştan itibaren okuyacağım. 12 kitabı toplamak mümkünse eğer, bildiğimiz kitaplar dışındakilerde Türkiye'de mevcutsa edinmek lazım. Şimdilik site kaynaklarını kullanmak en mantıklısı tabi. Tekrar teşekkür ettim (: